ادبیات غنایی در اصطلاح ادب به نثر و شعری اطلاق می شود که با احساسات و عواطف شخصی شاعر سر و کار دارد یا به سخن دیگر عواطف و احساسات شخصیِ شاعر یا نویسنده است.

در ادبیات غنایی، عناصر عاطفه و احساس بر سایر عناصر غالب بوده و شاعر یا نویسنده هرچه احساسات وعواطف ناب تری داشته باشد سخن او دلنشین تر خواهد شد. این ادبیات در مقایسه با سایر انواع ادبی قدیمی تر و ناب تر است.

ادبیات غنایی نشانه ها و شاخصه های خاصی دارد که آن را از انواع دیگر جدا می کند. وجود بعضی از آن ها الزامی است و فقدان آن ها باعث می شود که متن یا شعر از غنایی بودن خارج شود، و برخی از این شاخص ها فرعی هستند. از شاخص های اصلی می توان به احساسی بودن، عارفانه و عاشقانه بودن، درون گرایی، دید متفاوت به جهان و ایجاد فضای غم آلود اشاره کرد.

در این نوع ادبی شاعر محور اصلی مضمون و مفاهیمی است که به بیان گرفته می شود. جدا از مضامین عاشقانه، موضوعاتی همچون حسب حال سرایی، اشعار دینی، مرثیه، مدح، شکایت، حبسیات و سایر موضوعات نیز در ادبیات غنایی وجود دارد که بیشتر بازتاب دهنده موضوعات اجتماعی می باشد. بُعد اجتماعی اهمیت ویژه ای در این نوع ادبی دارد. دلیل این مدعا، مناجات حکیم سنایی غزنوی، حبسیهٔ مسعود سعد سلمان، غزلیات خواجه شمس الدین محمد حافظ، طنز های عبید زاکانی و مرثیهٔ ملک ‌الشعراء بهار است، که همه دارای پیام های مهم اخلاقی و اجتماعی هستند.

ادبیات عرفانی نیز تا حدودی در حوزهٔ ادبیات غنایی جای دارد. در این عرصه آثار بزرگی چون کشف‌ الاسرار و عدة الابرار، اسرارالتوحید، مِرصادالعباد و مثنوی معنوی را میتوان نام برد که همه به نظم و نثر آفریده شده‌ اند.

یکی از انواع چهارگانهٔ ادبی، شعر غنایی است که در واقع آینهٔ عواطف و احساسات شاعر است. به عبارتی دیگر، لذت ‌ها، شادی ها، یأس‌ها و ناامیدی‌ها، همه اندیشه‌ هایی است که محتوای شعر غنایی را تشکیل میدهد. این نوع ادبی از گونه های پر طرفدار زبان و ادبیات دری است، به گونه ‌ای که شاید بتوان گفت هیچ شاخه ‌ای از اشعار روایی و آثار ادبی، جذاب ‌تر و پرکشش ‌تر از قصه‌ های عاشقانه نیست و همهٔ انواع ادبی، از مدح و تغزل گرفته تا پند و اندرز، وصف، مرثیه و امثال آن، در این نوع ادبی گِرد آمده ‌است.

شعر غنایی در سه دسته کوتاه، متوسط و بلند جلوه می کند. قالب کوتاه در برگیرنده رباعی و دوبیتی است، قالب دومی، قالب متوسط است که بیشتر با غزل و قطعه بازتاب یافته است و قالب سومی هم قالب بلند است که بیشتر برای سرودن داستان های نسبتاً طولانی مورد استفاده قرار می گیرد و به آن منظومه می گویند.