نگاهی به ويژگی های نثر مرسل و مختصات آن
مرسل، اسم مفعول از ارسال و به معنی رها شده و آزاد است؛ بنابراین نثر مرسل هم به نثری گفته می شود که بی تکلف و غیرمقید به صنایع ادبی و فنون تزیینی کلام باشد. در حقیقت، نثر مرسل، صورت مکتوب زبان گفتاری است، بدون توجه به هنرورزی های ادبی که بعدها مرسوم شد.
به عبارت دیگر نثر مرسل نثری است که سجع نداشته و کلمات آن آزاد و خالی از قید خاص باشند. نوشته های معمولی و از جمله کتبی چون: سفرنامه ناصر خسرو و کیمیای سعادت و تاریخ بیهقی و اسرارالتوحید و تذکرة الاولیاء همه نثر مرسل اند.
در این نوعی از نثر، نویسنده مقاصد خود را در کمال سادگی و بی پیرایگی می نویسد و از استعمال کلمات و عبارات هماهنگ و واژه ها و اصطلاحات مهجور اجتناب می کند. نمونه های فراوانی از نثر مرسل و ساده را در آثار قرن چهارم و اوایل قرن پنجم، همچنین در اغلب نوشته های نویسندگان معاصر می توان یافت.
در نثر مرسل از مترادفات استفاده نمی شود. توصیفات کلی و کوتاه است و بیشتر به امور بیرونی معطوف است.
نثر مرسل در حقیقت ساده ترین وسیله برای بیان مقاصد نویسنده است. نخستین نوشته های بازمانده زبان دری بعد از اسلام تا آخر قرن پنجم هجری، بجز نوشته های خواجه عبدالله انصاری، همه به نثر مرسل است. تاریخ بیهقی، با آن که از نظر میزان اصطلاحات و لغات، اندکی از نثرهایی شبیه تاریخ بلعمی دشوارتر است، اما هر دو نثر مرسل محسوب می شوند. از اواخر قرن پنجم به بعد نثر مرسل به عنوان شیوه ای متداول مطرح نبود و به تدریج آثار نثر رو به دشواری نهاد و در آنها دگرگونیهایی پدید آمد. با این وجود در دوران معاصر، دوباره نثر مرسل به صورت شیوه ای غالب مطرح شد و امروزه تقریباً تمامی آثار، مقالات و کتب علمی و درسی به صورت نثر مرسل است.
مهمترین مختصات زبانی سبك نثر مرسل را می توان در خالی بودن از لغات عربی، عدم وجود صنایع لفظی و معنوی، استفاده اندك از اشعار و امثال زبان های دری و عربی، كوتاهی جملات، تكرار افعال و الفاظ در جملات، ایجاز، وضع و استعمال اصطلاحات علمی در مقابل عربی، استفاده از برخی ساخت های نحوی و صرفی در نثر این دوره كه آن را از دورههای قبل متمایز می سازد، خلاصه كرد.
