دُر دری

طنز یکی از گونه ها و شیوه های خاص افاده ادبی، بدیعی و ظریفانه در ادبیات است که در آن عیوب فردی و اجتماعی در پوشش ظرافت و هنرمندانه به تصویر کشیده شده و گوینده اصلاح این عیوب و دگرگون سازی اعمال و افکار انسان ها را هدف خویش قرار داده باشد. این طرز بیان که به شکل منظوم و منثور گفته شده است، نمایانگر تیزهوشی، آگاهی، شوخ طبعی و ذکاوت نویسنده می باشد.

بعضی مردم با ظرافت فطری‌ که دارند، آن نکته های را که نمی شود به صورت مستقیم بیان نمایند در لباس طنز و کنایه در قالب الفاظ و عبارت های لطیف و در عین حال قاطع و برنده می گویند.

در طنز بکار بردن کلمات، عبارات و افاده های لطیف، روان و قاطع، کاستی ها و نابسامانی های اجتماعی را زیر آماج قرار میدهند. هدف و مرام طنز مبارزه با بدی ها، نارسایی ها و نابسمانی های اجتماعی می باشد.

در طنز معمولاً ادأ، رمز و اشاره لطیف نقش بازی می کند. اگر قرار باشد که نویسنده طنز، عیب، نقص، ظلم و نارسایی ای را بانیشخندی به کار گیرد، مطلب را با سازوکارهای دقیق و ادبی به میزان عقل و منطق سنجیده و با مهارت تمام در جامۀ زیبای طنز می آراید و می گوید که انسان را بی اختیار به خنده و شادی می برد.

همه انسان‌ ها به طنز و طنز پردازی نیاز جدی دارند. طنز باعث می‌ شود که زندگی لطافت بیشتری پیدا کند و سختی‌ ها قابل تحمل ‌تر شود به ویژه هنگامی که زندگی اجتماعی چهره خشن و جدی خودش را به انسان نشان می ‌دهد و دشواری‌ های زیستن و ادامه حیات بر انسان فشار می‌ آورد، مردم این نیاز را بیشتر احساس می‌ کنند و به همین دلیل است که در دوره ‌های مختلف مردم به گونۀ گسترده ‌تر به شوخی و طنز روی ‌آورده اند.

طنز همیشه دو پهلو و دو هدف دارد، یک پهلوی آن ایجاد حالت شاد در مخاطب می باشد و پهلوی دیگرش تمسخر نیشدار است که همچون خنجر تیز بر کسی که مقصد و منظور نویسنده است، وارد می شود. به تعبیر دیگر طنز فاخرترین شوخ طبعی است که برای رفع نابسامانی های اجتماع بیان می گردد. طنز از سخن فحش و ناسزا مبراست، بناً هر سخن دور از اداب اجتماعی و اخلاق انسانی را نمیتوان طنز نامید.

طنز از اقسام هجو است اما فرق آن با هجو این است که تندی و تیزی و صراحت هجو در طنز نیست. هجو معمولاً به گونه کوتاه بیان می ‌شود و این کوتاه بودن سبب می ‌شود بهتر در ذهن بماند.

در طنز معمولاً مقاصد اصلاح طلبانه و اجتماعی مطرح است. طنز بازتاب دهنده عیب، نقص و کاستی مقام و کیفیت کسی یا چیزی است. به نحوی که باعث شادی و سرگرمی شود و گاهی در آن تحقیر باشد. هزل و مطائیبه هم عناصر و عواملی هستند که در ادبیات از آنها برای ایجاد شادی و نشاط در خواننده استفاده می شود.